Najbardziej znane budowle

Architektura od wieków dostarcza nam zapierających dech w piersiach widoków. Już starożytne cywilizacje wznosiły monumentalne budowle, które do dziś budzą podziw. Współcześnie również nie brakuje ikonicznych obiektów architektonicznych, stanowiących symbole swych miast i państw. Najbardziej znane budowle świata pełnią rolę wizytówek krajów, w których powstały – przyciągają miliony turystów pragnących zobaczyć je na własne oczy i poczuć ich niezwykłą atmosferę. Od starożytnych cudów inżynierii po nowoczesne drapacze chmur – oto kompleksowy przewodnik po najsłynniejszych budowlach rozsianych na różnych kontynentach. Przygotuj się zatem na podróż śladami arcydzieł architektury – od Europy, przez Azję i obie Ameryki, po Afrykę i Oceanię – by odkryć budowle, które niezmiennie zachwycają i inspirują kolejne pokolenia.

Najbardziej znane budowle w Europie

Wieża Eiffla – symbol Paryża

Wieża Eiffla to najbardziej rozpoznawalna budowla Francji i jeden z symboli Europy. Wzniesiona została w 1889 roku na paryską Wystawę Światową jako śmiały pokaz możliwości inżynieryjnych tamtych czasów. Ma 324 metry wysokości i przez ponad 40 lat dzierżyła tytuł najwyższej konstrukcji na świecie. Początkowo wieża wzbudzała kontrowersje i krytykę ze strony artystów, którzy uważali ją za szpecącą krajobraz Paryża. Dziś jednak stalowa „Dama” harmonijnie wpisuje się w panoramę miasta i jest jedną z najczęściej fotografowanych atrakcji turystycznych globu. Turyści tłumnie odwiedzają trzy tarasy widokowe na wysokościach ok. 57 m, 115 m i 276 m, skąd roztacza się zapierająca dech panorama Paryża. Wieża Eiffla stała się ikoną architektury i obowiązkowym punktem zwiedzania dla każdego, kto odwiedza stolicę Francji.

Katedra Notre-Dame w Paryżu

Katedra Notre-Dame to gotycka perła architektury i duchowe serce Paryża. Wzniesiona w XII–XIV wieku na wyspie Île de la Cité nad Sekwaną, przez stulecia była świadkiem najważniejszych wydarzeń historii Francji. Jej strzeliste wieże, imponujące rozety i kunsztowne gargulce czynią z niej arcydzieło stylu gotyckiego. Notre-Dame jest jednym z najchętniej odwiedzanych zabytków Europy – rocznie przyciągała nawet 12 milionów turystów pragnących podziwiać jej majestatyczne wnętrze i bogato zdobioną fasadę. Katedra rozsławiła się dodatkowo dzięki literaturze – powieść Victora Hugo przyczyniła się do jej renowacji w XIX wieku. W 2019 roku świat obiegła wiadomość o pożarze, który poważnie uszkodził dach i iglicę świątyni. Trwają intensywne prace rekonstrukcyjne, aby Notre-Dame znów mogła zachwycać swoim pięknem kolejne pokolenia zwiedzających.

Big Ben – ikona Londynu

Big Ben to potoczna nazwa słynnej wieży zegarowej górującej nad Pałacem Westminsterskim w Londynie. Neogotycka wieża o wysokości ok. 96 metrów została ukończona w 1859 roku i szybko stała się symbolem brytyjskiej stolicy. Cztery ogromne tarcze zegara, każda o średnicy ponad 6 metrów, od półtora wieku niezawodnie odliczają czas mieszkańcom miasta. Co ciekawe, nazwa Big Ben pierwotnie odnosiła się do wielkiego dzwonu (ważącego 13,5 tony) ukrytego wewnątrz wieży, którego donośny dźwięk rozbrzmiewa podczas ważnych chwil i transmisji radiowych. Dziś jednak tym mianem określa się całą wieżę, oficjalnie nazwaną Elizabeth Tower. Silnie kojarzona z Londynem sylwetka Big Bena i parlamentu jest jednym z najczęściej uwiecznianych widoków miasta, stanowiąc nieodłączny element panoramy nad Tamizą.

Koloseum – rzymski amfiteatr

Koloseum to najsłynniejszy starożytny amfiteatr, dumnie stojący w sercu Rzymu. Został wzniesiony w I wieku n.e. za panowania cesarzy z dynastii Flawiuszów i pierwotnie nosił nazwę Amfiteatr Flawiuszów. Monumentalna eliptyczna arena mogła pomieścić nawet 50 tysięcy widzów spragnionych krwawych igrzysk – walk gladiatorów, polowań na dzikie zwierzęta czy inscenizacji bitew morskich. Choć mijające stulecia, trzęsienia ziemi i grabieże materiału uczyniły z Koloseum malowniczą ruinę, obiekt ten wciąż robi ogromne wrażenie. Jego potężne arkady i fragmenty widowni przypominają o dawnym splendorze Imperium Rzymskiego. Dziś Koloseum jest jednym z najpopularniejszych zabytków świata – mimo tłumów turystów warto wejść do środka, by poczuć atmosferę starożytności i wyobrazić sobie ryk wiwatującego tłumu sprzed niemal dwóch tysiącleci.

Krzywa Wieża w Pizie

Krzywa Wieża w Pizie to jedna z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji Włoch – dzwonnica, która zasłynęła dzięki swojemu spektakularnemu przechyłowi. Budowę tej marmurowej wieży rozpoczęto w 1173 roku jako części kompleksu katedralnego na Placu Cudów (Piazza dei Miracoli). Niestabilne, podmokłe podłoże sprawiło jednak, że już w trakcie wznoszenia konstrukcja zaczęła odchylać się od pionu. Obecnie wieża ma około 55 metrów wysokości i jest przechylona o prawie 4,5 metra w stosunku do pierwotnej osi. Przez wieki próbowano ratować budowlę przed przewróceniem – ostatnie prace zabezpieczające w latach 90. XX wieku ustabilizowały jej pochylenie, zachowując jednak charakterystyczny „skos”, który przyniósł jej światową sławę. Turyści tłumnie pozują do zdjęć, udając że podtrzymują lub popychają wieżę – taki kadr stał się podróżniczym klasykiem. Krzywa Wieża w Pizie to nie tylko ciekawostka architektoniczna, ale i symbol tego toskańskiego miasta oraz całej włoskiej architektury średniowiecznej.

Sobór Wasyla Błogosławionego w Moskwie

Sobór Wasyla Błogosławionego to bajkowo kolorowa katedra prawosławna, która stała się wizytówką Moskwy i całej Rosji. Wyróżnia ją zespół dziewięciu cebulastych kopuł o żywych barwach i zdobieniach, przypominających olbrzymie lukrowane wieżyczki. Świątynia została wzniesiona w latach 1555–1561 na polecenie cara Iwana Groźnego, aby uczcić zdobycie Kazania i zwycięstwo nad chanatem kazańskim. Legenda głosi, że władca tak bardzo zachwycił się pięknem soboru, iż kazał oślepić architekta, by ten nigdy nie zbudował niczego podobnego. Bez względu na prawdziwość tej opowieści, budowla faktycznie pozostaje jedyna w swoim rodzaju – łączy tradycyjne elementy rosyjskiej architektury cerkiewnej z wpływami renesansowymi. Wnętrze soboru to labirynt barwnych kaplic i wąskich korytarzy, wypełnionych zapachem kadzidła i chóralnym śpiewem podczas nabożeństw. Od 1990 roku Sobór Wasyla wraz z kompleksem Kremla widnieje na liście światowego dziedzictwa UNESCO, a jego charakterystyczna sylwetka niezmiennie budzi zachwyt odwiedzających Plac Czerwony.

Bazylika św. Piotra w Watykanie

Bazylika św. Piotra w Watykanie to jedno z najświętszych miejsc chrześcijaństwa i arcydzieło architektury renesansowej. Świątynia wznosi się na miejscu pochówku św. Piotra – apostoła uważanego za pierwszego papieża. Jej budowa, rozpoczęta w 1506 roku, zaangażowała najwybitniejszych artystów epoki, m.in. Donata Bramante, Michała Anioła i Berniniego. Wnętrze bazyliki olśniewa ogromem przestrzeni, marmurowymi rzeźbami (w tym słynną „Pietą” Michała Anioła) oraz bogatymi zdobieniami. Centralną część świątyni wieńczy monumentalna kopuła o wysokości ponad 130 metrów, zaprojektowana przez Michała Anioła – przez stulecia dominowała ona nad panoramą Rzymu. Bazylika św. Piotra może pomieścić dziesiątki tysięcy wiernych, a na jej rozległym placu regularnie gromadzą się tłumy podczas papieskich uroczystości. Każdy odwiedzający Watykan turysta powinien wejść do środka, by poczuć ducha tego miejsca – warto też wspiąć się po kilkuset stopniach na szczyt kopuły, skąd rozpościera się zapierający dech widok na Rzym i ogrody watykańskie.

Sagrada Familia w Barcelonie

Sagrada Familia to słynna bazylika w Barcelonie, która od ponad 140 lat pozostaje placem budowy i jednocześnie największą atrakcją katalońskiej stolicy. Jej projektant, genialny architekt Antoni Gaudí, poświęcił dziełu większość życia, nadając mu formę organicznej, pełnej symboliki struktury. Świątynia zachwyca trzema fasadami o odmiennym charakterze (Narodzenia, Męki Pańskiej i planowanej fasadzie Chwały) oraz lasem smukłych kolumn we wnętrzu, które rozgałęziają się ku sklepieniu jak gigantyczne drzewa. Budowa Sagrady Familii rozpoczęła się w 1882 roku i mimo upływu wieku nadal trwa – planowane ukończenie przypada na rok 2026, w setną rocznicę śmierci Gaudiego. Mimo że bazylika jest ciągle nieukończona, już teraz została wpisana na listę UNESCO, a jej niezwykła architektura co roku przyciąga miliony zwiedzających. W godzinach szczytu przed wejściem ustawiają się długie kolejki, dlatego zwiedzanie najlepiej zaplanować rano lub z wyprzedzeniem. Wchodząc do środka, odwiedzający przenoszą się jakby do innego świata – barwne światło przenikające przez witraże i imponująca przestrzeń nawy głównej pozostawiają niezapomniane wrażenie.

Partenon na Akropolu w Atenach

Partenon górujący nad Atenami to najsłynniejsza świątynia starożytnej Grecji i symbol narodzin zachodniej cywilizacji. Wzniesiony w V wieku p.n.e. na szczycie ateńskiego Akropolu, był poświęcony bogini Atenie – patronce miasta. Ta harmonijna budowla w stylu doryckim została wzniesiona z białego marmuru i zdobiona kunsztownymi płaskorzeźbami przedstawiającymi mityczne sceny (część z nich do dziś można oglądać w muzeach). Partenon przetrwał ponad dwa tysiąclecia burzliwej historii – służył kolejno jako świątynia pogańska, kościół, a nawet meczet. W XVII wieku poważnie ucierpiał na skutek wybuchu amunicji przechowywanej wewnątrz, przez co do naszych czasów dotrwały głównie majestatyczne kolumny i fragmenty murów. Mimo zniszczeń, ruiny Partenonu wciąż wywierają ogromne wrażenie, przypominając o dawnej potędze Aten. Akropol wraz z Partenonem znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, a jego sylwetka – szczególnie efektownie oświetlona nocą – pozostaje nieodłącznym elementem panoramy greckiej stolicy.

Zamek Neuschwanstein w Bawarii

Zamek Neuschwanstein to bajkowa twierdza w Alpach Bawarskich, która wygląda jak przeniesiona wprost z opowieści Disney’a. Wzniesiony w XIX wieku na zlecenie króla Bawarii Ludwika II, zamek miał być romantycznym schronieniem inspirowanym średniowiecznymi legendami i operami Richarda Wagnera. Jego strzeliste wieżyczki, białe mury i malownicze położenie na skalistym wzgórzu otoczonym lasami sprawiają, że Neuschwanstein jest jednym z najbardziej fotogenicznych obiektów na świecie. Co ciekawe, właśnie ten zamek posłużył jako pierwowzór baśniowej rezydencji Śpiącej Królewny w Disneylandzie. Wnętrza Neuschwanstein olśniewają bogactwem dekoracji i nawiązań do mitologii germańskiej, choć sam król Ludwik II mieszkał w nim zaledwie kilka miesięcy. Dziś zamek przyciąga rocznie ponad milion turystów, którzy pokonują górskie ścieżki, by na własne oczy zobaczyć tę urzeczywistnioną fantazję architektoniczną. Neuschwanstein uchodzi za kwintesencję romantycznego zamku i pozostaje jedną z największych atrakcji Niemiec.

Stonehenge w Wielkiej Brytanii

Stonehenge to najsłynniejszy prehistoryczny monument Europy, spowity aurą tajemnicy od tysięcy lat. Znajduje się na równinie Salisbury w południowej Anglii i składa się z kolistego układu potężnych megalitów wzniesionych ok. 2500 lat p.n.e. Wielotonowe bloki kamienne ustawione w kręgu i podkowie do dziś budzą podziw – zarówno z powodu precyzji ułożenia, jak i pytań o ich przeznaczenie. Stonehenge prawdopodobnie pełniło funkcje obrzędowe lub astronomiczne: w dniu przesilenia letniego słońce wschodzi dokładnie nad tzw. kamieniem heelstone, co sugeruje celowe usytuowanie konstrukcji zgodnie z cyklem słonecznym. Do dziś nie wiadomo dokładnie, jak neolityczni budowniczowie przetransportowali ogromne głazy z odległych kamieniołomów (niektóre kamienie pochodzą z ponad 200 km). Stonehenge przyciąga co roku rzesze turystów oraz miłośników historii i ezoteryki, którzy starają się zgłębić sekrety tego pradawnego miejsca. Monument ten wpisany jest na listę UNESCO i uchodzi za jeden z symboli dziedzictwa prehistorycznego ludzkości.

Alhambra w Grenadzie

Alhambra to rozległy, bajecznie zdobiony zespół pałacowo-forteczny w południowej Hiszpanii, uznawany za szczytowe osiągnięcie architektury mauretańskiej w Europie. Wznosi się na wzgórzu nad Grenadą, będąc niegdyś siedzibą emirów z dynastii Nasrydów, którzy rządzili Emiratem Grenady w XIII–XV wieku. Nazwa „Alhambra” wywodzi się z arabskiego określenia „czerwony zamek” – mury kompleksu przy zachodzie słońca nabierają bowiem piaskowo-czerwonej barwy. Wewnątrz twierdzy kryją się pałace pełne misternych ornamentów, arabesek i ażurowych zdobień, zachwycające eleganckimi dziedzińcami (jak słynny Dziedziniec Lwów) i spoczącymi w cieniu fontannami. Przynależne ogrody Generalife urzekają symetrią alej, strzyżonych żywopłotów i szemrem wody w kanałach, tworząc atmosferę spokoju. Alhambra łączy w sobie cechy fortecy i luksusowego pałacu – znajdziemy tu zarówno surowe mury obronne i wieże strażnicze, jak i wyrafinowane wnętrza pełne sztuki islamu. Po rekonkwiście kompleks służył m.in. jako dwór katolickich monarchów Hiszpanii. Dziś Alhambra, wpisana na listę UNESCO, przyciąga tłumy zwiedzających, stanowiąc żywą pamiątkę po obecności kultury arabskiej na Półwyspie Iberyjskim i jedno z najpiękniejszych założeń pałacowych świata.

Najbardziej znane budowle w Azji

Wielki Mur Chiński

Wielki Mur Chiński to najdłuższa budowla wzniesiona kiedykolwiek przez człowieka – legendarna bariera ciągnąca się tysiącami kilometrów poprzez góry, doliny i pustynie Chin. Jego konstrukcję rozpoczęto już w III wieku p.n.e. za czasów pierwszego cesarza Qin Shi Huanga, a kolejne dynastie przez stulecia rozbudowywały i umacniały fortyfikacje chroniące granice cesarstwa przed najazdami. Według szacunków łączna długość wszystkich odcinków muru przekracza 20 tysięcy kilometrów, choć ciągła linia, jaką można podziwiać dziś, pochodzi głównie z okresu dynastii Ming (XIV–XVII w.). Kamienne i ceglane mury wspinające się po grzbietach wzgórz prezentują się imponująco – szczególnie na odrestaurowanych fragmentach niedaleko Pekinu, gdzie rokrocznie miliony turystów spacerują po historycznych blankach. Mimo że popularny mit głosi, iż Wielki Mur widać gołym okiem z Księżyca, ważniejszy jest fakt, że stanowi on ogromne osiągnięcie starożytnej inżynierii. W 1987 roku został wpisany na listę UNESCO, a w 2007 ogłoszono go jednym z nowych siedmiu cudów świata. Niestety, duże połacie muru popadają w ruinę – szacuje się, że tylko około 30% zachowało się w dobrym stanie. Niemniej jednak, spacer wzdłuż tej monumentalnej budowli pozwala poczuć potęgę dawnych Chin i wyobrazić sobie ogrom pracy włożonej w jej powstanie.

Tadż Mahal w Indiach

Tadż Mahal to marmurowe mauzoleum w Agrze, uważane za jeden z najwspanialszych pomników miłości na świecie. Zbudowane zostało w XVII wieku (lata 1632–1654) przez mogolskiego cesarza Szahdżahana ku czci jego przedwcześnie zmarłej żony Mumtaz Mahal. Ten perfekcyjnie symetryczny kompleks zachwyca śnieżnobiałą bryłą głównego grobowca zwieńczonego olbrzymią kopułą, otoczoną czterema smukłymi minaretami. W promieniach wschodzącego i zachodzącego słońca marmur Tadż Mahalu przybiera odcienie różu, złota lub perłowej bieli, co nadaje budowli niemal magiczny charakter. Wnętrze mauzoleum zdobią misternie rzeźbione dekoracje i kamienie szlachetne inkrustowane w marmur – wszystko to w hołdzie dla ukochanej żony cesarza. Legenda głosi, że po ukończeniu prac Szahdżahan rozkazał okaleczyć (a według niektórych przekazów oślepić) głównego architekta oraz robotników, by nigdy już nie wzniesiono równie pięknej budowli. Choć historycy powątpiewają w prawdziwość tej opowieści, nie ulega wątpliwości, że Tadż Mahal jest unikatem na skalę światową. Mauzoleum wraz z przyległymi ogrodami od 1983 roku widnieje na liście UNESCO, a w 2007 zostało uznane za jeden z nowych cudów świata. Każdego roku przybywają tu miliony turystów, gotowych nieraz stać w długich kolejkach, by na własne oczy ujrzeć ten architektoniczny cud i poczuć atmosferę romantyzmu unoszącą się nad taflą okalających go sadzawek.

Angkor Wat w Kambodży

Angkor Wat to największy kompleks świątynny na świecie i perła starożytnej architektury khmerskiej. Znajduje się w sercu kambodżańskiej dżungli, nieopodal miasta Siem Reap, i zajmuje obszar około 163 hektarów. Główna świątynia Angkor Wat powstała w XII wieku (ok. 1113–1150) z inicjatywy króla Surjawarmana II jako hinduistyczne sanktuarium poświęcone bogu Wisznu. Monumentalne wieże świątyni, kształtem przypominające pąki lotosu, wznoszą się nad otaczającą budowlę fosą, tworząc widok zapadający w pamięć. Ściany pokrywają misternie rzeźbione płaskorzeźby przedstawiające sceny mitologii i historii imperium Khmerów. Pod koniec XII wieku kompleks zaczął pełnić funkcję świątyni buddyjskiej, co trwa do dziś – wśród ruin można spotkać mnichów w pomarańczowych szatach modlących się przed posągami Buddy. Angkor przez stulecia popadał w zapomnienie i został na nowo odkryty przez podróżników dopiero w XIX wieku. Obecnie stanowi dumę Kambodży (jego wizerunek widnieje na fladze państwowej) i jeden z najważniejszych zabytków Azji Południowo-Wschodniej. Każdego roku tysiące turystów przyjeżdżają tu o świcie, aby podziwiać wschód słońca nad Angkor Wat – spektakl, który uchodzi za jedno z najbardziej magicznych przeżyć podczas podróży.

Petra – skalne miasto Nabatejczyków

Petra to starożytne miasto wykute w różowych skałach pustynnych wąwozów Jordanii – jedno z najbardziej spektakularnych stanowisk archeologicznych na świecie. Założona została ponad 2000 lat temu przez Nabatejczyków, którzy uczynili z niej stolicę swojego bogatego królestwa. Do Petry prowadzi wąski, kręty kanion Siq otoczony wysokimi na kilkadziesiąt metrów skałami. Na jego końcu oczom podróżnych ukazuje się nagle słynny Skarbiec Faraona (Al-Chazna) – monumentalna fasada świątyni/grobowca o wysokości ponad 40 m, misternie wyrzeźbiona w czerwonym piaskowcu. Jej niezwykły widok, rozsławiony m.in. przez film o przygodach Indiany Jonesa, zapiera dech w piersiach. Petra kryje znacznie więcej cudów: rozległy teatr, królewskie grobowce, świątynie i setki wykutych w skałach komnat rozmieszczonych na rozległym obszarze. Miasto przez wieki pozostawało zapomniane przez świat zachodni, aż do 1812 roku, gdy zostało ponownie odkryte przez szwajcarskiego badacza Johanna Burckhardta. Dziś Petra jest dumą Jordanii, wpisaną na listę UNESCO i zaliczaną do nowych siedmiu cudów świata. Turyści z całego globu przybywają tu, by poczuć mistyczną atmosferę „różowego miasta” – zwłaszcza o poranku i przed zachodem słońca, gdy skalne fasady mienią się ciepłymi barwami.

Burj Khalifa w Dubaju

Burj Khalifa to rekordowo wysoki drapacz chmur górujący nad panoramą Dubaju w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Ze swoją wysokością 828 metrów jest najwyższą konstrukcją, jaką kiedykolwiek zbudowano na Ziemi. Wznoszenie tego architektonicznego giganta trwało 6 lat (2004–2010) i wymagało zastosowania najnowocześniejszych technologii inżynieryjnych – od superwydajnych wind po specjalny beton, który musiał być pompowany na rekordowe wysokości. Smukła wieża o fasadzie ze szkła i stali liczy 163 piętra użytkowe, mieszczące luksusowe apartamenty, biura, hotel oraz tarasy widokowe. Platformy obserwacyjne „At The Top” na 124. i 148. piętrze pozwalają turystom podziwiać zapierającą dech panoramę miasta, pustyni i Zatoki Perskiej z niewyobrażalnej perspektywy. Burj Khalifa stał się symbolem dynamicznego rozwoju Dubaju i ludzkiej ambicji sięgania chmur. Co ciekawe, budynek początkowo miał nosić nazwę Burj Dubai, jednak tuż przed otwarciem przemianowano go na cześć emira Abu Zabi – Khalify ibn Zayida. Dziś wieża przyciąga rzesze zwiedzających, którzy pragną doświadczyć najwyższego punktu widokowego świata i stanąć na szczycie osiągnięć współczesnej architektury.

Petronas Towers w Kuala Lumpur

Petronas Towers w stolicy Malezji, Kuala Lumpur, to najsłynniejsze bliźniacze wieżowce na świecie. Obie wieże mierzą po 452 metry wysokości (88 pięter) i w latach 1998–2004 dzierżyły tytuł najwyższych budynków globu. Charakterystyczny most łączący biurowce na wysokości 170 metrów (między 41. a 42. piętrem) stał się ich znakiem rozpoznawczym – to tam turyści mogą poczuć dreszczyk emocji, spacerując nad przepaścią między dwoma drapaczami chmur. Architektura wież nawiązuje do motywów islamu (rzut poziomy ma kształt gwiazdy o ośmiu ramionach), podkreślając kulturowy kontekst Malezji. Wewnątrz mieszczą się biura, centrum handlowe oraz sala koncertowa, ale dla odwiedzających najważniejsze są widoki. Z tarasu widokowego na 86. piętrze rozpościera się panorama tętniącej życiem metropolii otoczonej zielonymi wzgórzami. Petronas Towers symbolizują nowoczesność i ambicje gospodarcze Malezji, a zarazem stanowią jedną z największych atrakcji turystycznych Azji Południowo-Wschodniej.

Hagia Sophia w Stambule

Hagia Sophia (Aya Sofya) to jedna z najbardziej majestatycznych budowli sakralnych na świecie, która przez wieki była sercem zarówno chrześcijaństwa, jak i islamu. Wzniesiona została w VI wieku n.e. w Konstantynopolu (dzisiejszy Stambuł) jako chrześcijańska bazylika – przez ponad 900 lat była najważniejszym kościołem Bizancjum i największą świątynią na świecie. Jej architekci zastosowali pionierskie rozwiązania, budując olbrzymią kopułę o rozpiętości 31 metrów, która zdawała się unosić w powietrzu nad przestrzenią nawę – efekt ten uzyskano dzięki sprytnemu systemowi podpór i łuków ukrytych w konstrukcji. W 1453 roku, po zdobyciu miasta przez Turków osmańskich, Hagia Sophia została przekształcona w meczet. Dodano wówczas minarety, a wewnątrz pojawiły się elementy islamskiego wystroju (m.in. kaligrafie z wersami Koranu), choć część bizantyńskich mozaik zachowano. W 1934 roku budynek przemieniono w muzeum dostępne dla wszystkich, a w 2020 ponownie w meczet – jednak wciąż mogą go odwiedzać turyści podziwiający zarówno pozłacane mozaiki ze scenami religijnymi, jak i monumentalne świeczniki oraz mihrab. Hagia Sophia, wpisana na listę UNESCO w ramach zabytków Stambułu, do dziś inspiruje rozmachem i kunsztem wykonania, łącząc w sobie dziedzictwo Wschodu i Zachodu.

Zakazane Miasto w Pekinie

Zakazane Miasto w Pekinie (Pałac Cesarski) to jeden z największych i najważniejszych kompleksów pałacowych na świecie, stanowiący przez ponad 500 lat centrum chińskiego imperium. Został zbudowany na początku XV wieku (1406–1420) za panowania cesarza Yongle z dynastii Ming i służył jako siedziba 24 cesarzy z dynastii Ming i Qing aż do upadku monarchii w 1912 roku. Rozległy kompleks składa się z ponad 9000 pomieszczeń w kilkuset budynkach otoczonych wysokim murem i szeroką fosą – odcięty od świata zewnętrznego był rzeczywiście „zakazany” dla zwykłych poddanych. Wewnątrz znajdują się wspaniałe pałace, sale tronowe i pawilony, gdzie cesarz wraz dworem sprawowali rządy i oddawali się ceremoniom. Architektura cechuje się tradycyjną chińską harmonią i symetrią – czerwone ściany, złote dachy ze zdobionymi dachówkami i lądującymi smokami symbolizowały boską władzę Syna Niebios. Położony w sercu Pekinu pałacowy kompleks przetrwał w dużym stopniu nienaruszony, a dziś mieści Muzeum Pałacowe. Zwiedzający mogą przemierzać kolejne dziedzińce i bramy, m.in. słynną Bramę Niebiańskiego Spokoju, i podziwiać bogactwo cesarskich wnętrz. Zakazane Miasto, wpisane na listę UNESCO, jest żywym pomnikiem dawnej potęgi Chin i niezwykłym przykładem tradycyjnej architektury Dalekiego Wschodu.

Świątynia Borobudur w Indonezji

Borobudur to monumentalna buddyjska świątynia z IX wieku, położona na wyspie Jawa w Indonezji. Uznawana jest za największy buddyjski obiekt sakralny na świecie i jedno z arcydzieł starożytnej architektury Azji Południowo-Wschodniej. Borobudur ma formę ogromnej, stężonej piramidy o podstawie w kształcie mandali – składa się z dziewięciu pięter (tarasów) zwieńczonych centralną kopułą. Całość pokrywają setki reliefów opowiadających o życiu Buddy oraz 504 posągi Buddy ulokowane w niszach i charakterystycznych ażurowanych stupach na wyższych poziomach. Po okresie zapomnienia kompleks został ponownie odkryty w XIX wieku przez Brytyjczyków i poddany pracom restauratorskim. Dziś Borobudur jest celem pielgrzymek buddystów oraz tysięcy turystów z całego świata, którzy o świcie wspinają się na szczyt, by w ciszy obserwować wschodzące nad wulkanicznym krajobrazem słońce. Kompleks ten, wpisany na listę UNESCO, stanowi namacalne świadectwo bogatej historii i duchowości dawnych królestw Jawy.

Najbardziej znane budowle w Ameryce Północnej

Statua Wolności w Nowym Jorku

Statua Wolności to bodaj najsłynniejszy pomnik na kontynencie amerykańskim i jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Stanów Zjednoczonych. Usytuowana na Wyspie Wolności u wejścia do portu w Nowym Jorku, monumentalna figura kobiety w zwiewnej szacie z pochodnią wzniesioną ku niebu od ponad 130 lat wita przybyszów przybywających do Ameryki drogą morską. Posąg ma 46,5 metra wysokości, a wraz z cokołem mierzy aż 93 metry. Francja podarowała go USA z okazji setnej rocznicy niepodległości (1886 rok) – zaprojektował go rzeźbiarz Frédéric Auguste Bartholdi, a wewnętrzną konstrukcję opracował sam Gustave Eiffel. Statua Wolności, formalnie nazwana „Wolność Oświecająca Świat”, stała się uosobieniem idei wolności i nadziei na lepsze życie. Przez dekady była pierwszym widokiem, jaki ukazywał się milionom imigrantów płynących do Nowego Jorku. Dziś turyści tłumnie przeprawiają się promem na wyspę, by z bliska podziwiać majestatyczny pomnik i wspiąć się (po wcześniejszej rezerwacji) do korony statui, skąd roztacza się panorama Manhattanu. Statua Wolności wraz z pobliską Wyspą Ellis wpisana jest na listę UNESCO i do dziś pozostaje jednym z najbardziej ikonicznych miejsc w USA.

Empire State Building w Nowym Jorku

Empire State Building to najsłynniejszy drapacz chmur Nowego Jorku i przez dziesięciolecia najwyższy budynek świata. Ten strzelisty wieżowiec w stylu art déco wzniósł się nad Manhattanem w rekordowym tempie – zaledwie 13 miesięcy zajęła budowa zakończona w 1931 roku. Gmach osiąga wysokość 381 metrów (443 m licząc iglicę) i liczy 102 piętra. Jego smukła sylwetka szybko stała się ikoną panoramy miasta, uwiecznianą na niezliczonych fotografiach i w filmach (to na szczycie Empire State rozegrała się finałowa scena klasycznego „King Konga”). Przez ponad 40 lat dumnie dzierżył tytuł najwyższego budynku globu, symbolizując potęgę amerykańskiego „wieku drapaczy chmur”. Do dziś Empire State Building urzeka elegancją formy – szczególnie nocą, gdy jego szczyt rozbłyska kolorowymi światłami. Ogromną popularnością cieszą się tarasy widokowe na 86. i 102. piętrze, z których rozpościera się zapierający dech w piersiach widok na las wieżowców Manhattanu, a przy dobrej pogodzie nawet daleko poza granice miasta. Dla wielu turystów wjazd windą na szczyt Empire State to obowiązkowy punkt wizyty w Nowym Jorku i możliwość poczucia się na chwilę „na szczycie świata”.

Biały Dom w Waszyngtonie

Biały Dom to najbardziej rozpoznawalna rezydencja polityczna świata – od ponad dwóch stuleci służy jako siedziba i biuro prezydentów Stanów Zjednoczonych. Ten okazały biały gmach w stylu neoklasycznym stoi w centrum Waszyngtonu pod prestiżowym adresem 1600 Pennsylvania Avenue. Jego budowę ukończono w 1800 roku, a pierwszym lokatorem został prezydent John Adams. Budynek przetrwał wiele burz dziejowych – w 1814 roku został podpalony przez wojska brytyjskie i częściowo zniszczony, lecz wkrótce go odbudowano, zachowując charakterystyczną białą fasadę kolumnowego portyku. Biały Dom składa się z reprezentacyjnej części z Gabinetem Owalnym i salami recepcyjnymi oraz skrzydeł mieszczących biura administracji. Choć na co dzień jest miejscem narad, podpisywania ustaw i podejmowania światowych przywódców, to od czasu do czasu otwiera swoje podwoje dla zwiedzających w ramach limitowanych wycieczek. Dla turystów i tak ogromną atrakcją jest możliwość zobaczenia Białego Domu choćby zza ogrodzenia – symbolu amerykańskiej władzy i historii, znanego z niezliczonych zdjęć i relacji medialnych. Biały Dom stał się ikoną demokracji USA i jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków rządowych na świecie.

Piramida w Chichén Itzá

Piramida w Chichén Itzá (znana też jako Świątynia Kukulkana) to najbardziej rozpoznawalny zabytek prekolumbijskiej Ameryki Środkowej. Wyrasta pośrodku dawnego miasta Majów na półwyspie Jukatan w Meksyku. Zbudowana między IX a XII wiekiem n.e., piramida ma formę schodkowej konstrukcji o wysokości ok. 30 metrów i harmonijnie zaprojektowanych proporcjach. Każda z czterech stron budowli posiada schody liczące 91 stopni – łącznie z platformą szczytową daje to 365 stopni, co odpowiada liczbie dni w roku. Ta kalendarzowa symbolika świadczy o zaawansowanej wiedzy astronomicznej Majów. Największe tłumy ściągają tu w okresie równonocy wiosennej i jesiennej, kiedy to gra światła i cienia tworzy na zboczu piramidy widmowy obraz pełzającego w dół węża – efekt ten to nawiązanie do pierzastego węża-bóstwa Kukulkana, któremu świątynia była dedykowana. Chichén Itzá, jako niegdyś tętniące życiem miasto-państwo, oferuje też wiele innych imponujących obiektów (m.in. boisko do rytualnej gry w piłkę czy obserwatorium astronomiczne), ale to właśnie piramida stała się symbolem geniuszu cywilizacji Majów. Ruiny miasta wpisano na listę UNESCO, a piramidę uznano za jeden z nowych siedmiu cudów świata, co tylko potwierdza jej światową sławę i wyjątkowość.

Góra Rushmore (Mount Rushmore) w USA

Góra Rushmore to unikatowy monument inżynieryjny i symbol historyczny Stanów Zjednoczonych, wykuty w granitowej ścianie góry w stanie Dakota Południowa. Na tej górze w latach 1927–1941 powstało monumentalne reliefowe przedstawienie głów czterech wybitnych prezydentów USA: George’a Washingtona, Thomasa Jeffersona, Theodore’a Roosevelta i Abrahama Lincolna. Każda kamienna twarz ma około 18 metrów wysokości, a ich stworzenie wymagało precyzyjnych wybuchów dynamitu i tysięcy godzin ręcznej pracy rzeźbiarskiej pod kierunkiem artysty Gutzona Borgluma. Mount Rushmore jest wizytówką amerykańskiego patriotyzmu i pomnikiem historii narodu – upamiętnia fundamenty, na których zbudowano państwo (niepodległość, ekspansję na zachód, rozwój i jedność). Co roku około 2 miliony odwiedzających przybywa do Parku Narodowego Góry Rushmore, by z bliska obejrzeć słynne twarze wykute w skale i podziwiać rozległe widoki na otaczające lasy Black Hills. Góra Rushmore często pojawia się w kulturze masowej i jest jednym z najbardziej oryginalnych przedsięwzięć architektoniczno-artystycznych XX wieku, utrwalonym jako symbol dziedzictwa USA.

Most Golden Gate w San Francisco

Most Golden Gate to jeden z najsłynniejszych mostów na świecie i ikona Stanów Zjednoczonych, rozpięta nad cieśniną Golden Gate u wejścia do zatoki San Francisco. Ten wiszący most, otwarty w 1937 roku, przez długi czas był najdłuższym mostem wiszącym na świecie (mierzy 2737 m całkowitej długości). Charakteryzuje się on charakterystyczną rdzawoczerwoną barwą konstrukcji stalowej oraz dwoma strzelistymi wieżami, które wznoszą się na wysokość 227 m ponad wodami cieśniny. Most Golden Gate nie tylko stanowi ważny węzeł komunikacyjny łączący San Francisco z hrabstwem Marin, ale też jest symbolem miasta i całej Kalifornii – jego sylwetka na tle oceanu często pojawia się w filmach i fotografii. Przeprawa oferuje spektakularne widoki: piesi i rowerzyści mogą podziwiać panoramę San Francisco, Alcatraz oraz bezkres Pacyfiku. Most ten jest również inżynieryjnym arcydziełem swoich czasów – wzniesienie go w trudnych warunkach (silne prądy, mgły i wiatry) było ogromnym osiągnięciem techniki. Dziś Most Golden Gate przyciąga miliony odwiedzających rocznie i pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów architektonicznych Ameryki.

Najbardziej znane budowle w Ameryce Południowej

Machu Picchu – zaginione miasto Inków

Machu Picchu to legendarne „zaginione miasto Inków”, położone wysoko w peruwiańskich Andach na wysokości ok. 2400 m n.p.m. Ukryte wśród szczytów i porośniętych bujną zielenią zboczy ruin miasteczko przez stulecia pozostawało nieznane światu zewnętrznemu, aż do 1911 roku, kiedy amerykański badacz Hiram Bingham przywrócił je świadomości historycznej. Machu Picchu zostało zbudowane w XV wieku za czasów imperium Inków, prawdopodobnie jako górska rezydencja władcy lub ośrodek kultu. Składa się z licznych kamiennych budowli – świątyń, pałaców, domostw i tarasów rolniczych – połączonych labiryntem schodów i ścieżek. Inkowie wznosili je z perfekcyjnie dopasowanych bloków kamiennych bez użycia zaprawy, co do dziś imponuje inżynierom. Po upadku cywilizacji Inków osada została opuszczona i spowita przez dżunglę, dzięki czemu przetrwała w dobrym stanie. Dziś Machu Picchu stanowi jedną z największych atrakcji Ameryki Południowej, przyciągając podróżników pragnących poczuć aurę tajemnicy unoszącą się nad ruinami. Widok wschodzącego słońca oświetlającego Tarasową Dolinę i górujący nad Machu Picchu szczyt Huayna Picchu to przeżycie zapadające w pamięć na całe życie. Kompleks został wpisany na listę UNESCO i ogłoszony jednym z nowych cudów świata, co potwierdza jego wyjątkowe znaczenie historyczne i kulturowe.

Pomnik Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro

Pomnik Chrystusa Odkupiciela (Cristo Redentor) góruje nad brazylijskim Rio de Janeiro, witając miasto z rozpostartymi ramionami. Ta imponująca statua Jezusa Chrystusa w stylu art déco ma 30 metrów wysokości (38 m z cokołem), a rozpiętość jej ramion sięga 28 metrów. Usytuowana na szczycie granitowej góry Corcovado (710 m n.p.m.), jest widoczna niemal z każdego zakątka Rio – stała się symbolem miasta i całej Brazylii. Pomnik powstał z inicjatywy mieszkańców Rio z okazji 100-lecia niepodległości kraju i został odsłonięty w 1931 roku. Jego projekt architektoniczny przygotował Brazylijczyk Heitor da Silva Costa, a twarz i dłonie wyrzeźbił francuski rzeźbiarz polskiego pochodzenia Paul Landowski. Figura została wykonana z żelbetu pokrytego mozaiką z drobnych płytek steatytowych, co nadaje jej gładką, jasnoszarą powierzchnię. Dla wielu osób wizyta na Corcovado i spojrzenie z bliska na ogromną postać Chrystusa to przeżycie o charakterze nie tylko turystycznym, ale i duchowym – z platformy wokół pomnika rozciąga się zapierający dech widok na panoramę Rio: plaże Copacabana i Ipanema, zatokę Guanabara, Głowę Cukru i zielone wzgórza miasta. Pomnik Chrystusa od 2007 roku znajduje się w gronie nowych siedmiu cudów świata, co tylko potwierdza jego status jako jednego z najbardziej znanych monumentów naszej planety.

Najbardziej znane budowle w Afryce

Piramidy w Gizie

Piramidy w Gizie to najstarsze i najsłynniejsze budowle starożytnego Egiptu, które od ponad 4500 lat górują nad pustynnym horyzontem. Kompleks w Gizie, nieopodal Kairu, składa się z trzech imponujących piramid wzniesionych jako grobowce faraonów IV dynastii: Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. Największa z nich – Piramida Cheopsa – pierwotnie mierzyła około 146 metrów wysokości i przez ponad 38 wieków pozostawała najwyższą stworzoną przez człowieka konstrukcją na świecie. Monumentalne piramidy zbudowane z ogromnych bloków kamiennych dowodzą niezwykłych umiejętności inżynieryjnych starożytnych Egipcjan. Do dziś naukowcy dyskutują, jak dokładnie przebiegała ich budowa i organizacja pracy tysięcy robotników, którzy musieli precyzyjnie ustawić kamienie ważące po kilka ton każdy. Strzegący kompleksu posąg Wielkiego Sfinksa – mitycznego stworzenia z ciałem lwa i głową faraona – dodatkowo podkreśla majestat tego miejsca. Piramidy w Gizie od starożytności rozbudzały wyobraźnię podróżników i badaczy, a w czasach nowożytnych stały się symbolem całej epoki faraońskiej. Dziś stanowią obowiązkowy punkt programu dla odwiedzających Egipt turystów, którzy mogą nawet zajrzeć do wnętrza niektórych piramid i przejść korytarzami prowadzącymi do dawnych komnat grobowych. W 1979 roku piramidy wraz ze Sfinksem zostały wpisane na listę UNESCO, utrwalając ich status jako skarbu światowego dziedzictwa i jednego z cudów starożytnego świata, który przetrwał do naszych czasów.

Świątynie Abu Simbel

Świątynie w Abu Simbel to dwa monumentalne skalne przybytki wykute w skale nad Nilem na dalekim południu Egiptu. Zostały zbudowane w XIII wieku p.n.e. na rozkaz faraona Ramzesa II, aby upamiętnić jego potęgę oraz oddać cześć bogom. Fasada większej świątyni ozdobiona jest czterema olbrzymimi posągami siedzącego Ramzesa II – każdy z nich ma około 20 metrów wysokości, górując nad wejściem niczym kamienni strażnicy. Wnętrze prowadzi przez kolejne sale podparte kolumnami w kształcie postaci faraona aż do sanktuarium, gdzie promienie słońca w dniach równonocy oświetlają posągi bóstw. Obok znajduje się nieco mniejsza świątynia poświęcona królowej Nefertari (żonie Ramzesa) i bogini Hathor, również ozdobiona potężnymi figurami w fasadzie. Abu Simbel zasłynęło ponownie w XX wieku, kiedy to w latach 60. podjęto bezprecedensową akcję ratunkową – z powodu budowy Tamy Asuańskiej groziło im zalanie przez wody powstającego Jeziora Nasera. W międzynarodowej operacji pocięto świątynie na bloki i przeniesiono w wyżej położone miejsce, gdzie zostały złożone na nowo, zachowując oryginalną orientację. Dzięki temu możemy je podziwiać do dziś w niemal pierwotnej formie. Świątynie Abu Simbel wpisano na listę UNESCO jako część zespołu nubijskich zabytków, a ich majestatyczne kolosy do dziś budzą zachwyt i respekt wobec cywilizacji starożytnego Egiptu.

Najbardziej znane budowle w Australii i Oceanii

Opera w Sydney

Opera w Sydney to ikoniczny budynek w kształcie białych żagli lub muszli, dumnie usytuowany na nabrzeżu Bennelong Point w porcie Sydney. Ten gmach o unikatowej sylwetce powstawał w latach 1959–1973 według śmiałego projektu duńskiego architekta Jørna Utzona. Historia budowy opery była burzliwa – nowatorskie rozwiązania konstrukcyjne nastręczały trudności, koszty rosły, a sam Utzon, skonfliktowany z władzami, zrezygnował przed ukończeniem prac. Ostatecznie jednak budynek stanął i szybko stał się symbolem nie tylko miasta, ale i całej Australii. Jego fantazyjne, segmentowe dachy pokryte są milionami połyskujących, białych płytek ceramicznych, które pięknie odbijają słońce. W środku mieszczą się sale koncertowe, teatry i studia – to tętniące życiem centrum kultury, goszczące prestiżowe przedstawienia operowe, baletowe i koncerty muzyczne. Opera w Sydney od 2007 roku widnieje na liście UNESCO, co potwierdza jej wyjątkową wartość architektoniczną. Turyści tłumnie odwiedzają okolice opery, spacerując po nabrzeżu i podziwiając zapierający dech widok na zatokę oraz pobliski most Harbour Bridge. Wiele osób decyduje się także na zwiedzanie wnętrz tego niezwykłego budynku podczas zorganizowanych wycieczek, aby poznać jego historię i zajrzeć za kulisy słynnych sal.

Posągi moai na Wyspie Wielkanocnej

Moai na Wyspie Wielkanocnej (Rapa Nui) to zagadkowe kamienne posągi o charakterystycznych surowych rysach, które od stuleci milcząco strzegą tej najbardziej odizolowanej wyspy zamieszkanej na Ziemi. Wyspa Wielkanocna leży na Oceanie Spokojnym, ponad 3500 km od wybrzeży Chile, i słynie właśnie z niemal 900 monolitycznych figur moai rozmieszczonych na jej terenie. Posągi, wyrzeźbione przez rdzennych mieszkańców Rapa Nui między XIII a XVI wiekiem, przedstawiają stylizowane ludzkie postacie o dużych głowach – prawdopodobnie wyobrażenia przodków lub ważnych wodzów. Najwyższe z nich osiągają wysokość dochodzącą do 10 metrów i ważą dziesiątki ton. Do dziś nie do końca wiadomo, w jaki sposób ówcześni ludzie transportowali te kolosy z kamieniołomów do oddalonych miejsc – lokalne legendy mówią, że moai „przechadzały się” po wyspie za pomocą magicznej mocy mana. Większość posągów ustawiono na kamiennych platformach (ahu) frontem do wnętrza wyspy, jakby miały opiekować się mieszkającymi tam ludźmi. Odkrycie moai przez europejskich żeglarzy w XVIII wieku wywołało sensację i do dziś posągi te rozpalają wyobraźnię badaczy. Wyspa Wielkanocna wraz z moai wpisana jest na listę UNESCO, a samotne kamienne twarze stały się jednym z symboli tajemnic starożytnych kultur Oceanii.